Bubbels tegen kogels
Het stripverhaal, voorloper van de Amerikaanse oorlogsdeelname
Aan het einde van de jaren 1930, terwijl de wereld steeds dieper in het fascisme wegzakt, stort een generatie jonge Amerikaanse auteurs, meestal afkomstig uit immigrantengezinnen, zich op een ontluikende culturele industrie: die van de stripverhalen. In de schaduw van de officiële retoriek tegen de onderdrukker maakten deze makers van het stripverhaal een ideologisch strijdtoneel waar goed en kwaad het tegen elkaar opnemen met potloodstrepen en tekstballonnen.
Uit hun verbeelding ontstonden papieren superhelden, symbolen van moed en verzet, die de nazi- en Japanse wreedheden aan de kaak stelden en de democratische waarden verheerlijkten. De stripverhalen werden op grote schaal verspreid en werden tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijk instrument voor propaganda en morele steun voor de Amerikaanse soldaten die in Europa en Azië vochten. Hun eenvoudige, visuele en emotionele taal overschreed sociale klassen en generaties, veel verder dan wat de officiële verklaringen op dat moment konden bereiken. Geconfronteerd met deze groeiende invloed begreep de Amerikaanse regering al snel het potentieel van dit nieuwe medium.
Superhelden in dienst van de vrijheid
In de aanloop naar en tijdens de Tweede Wereldoorlog werden stripboeken volledig geïntegreerd in de nationale inspanning: ze droegen bij aan de mobilisatie van de geesten en de verspreiding van patriottische boodschappen in de strijd tegen totalitaire regimes. Superhelden belichaamden een geïdealiseerd Amerika, dat klaar stond om de vrijheid overal ter wereld te verdedigen.
Ter gelegenheid van de verschijning van de strip „John Steele, de parachutist van Sainte-Mère-Église“, uitgegeven door het Airborne Museum in samenwerking met Éditions Nationale 13, legt de tentoonstelling „Comics gaan ten strijde“ een onverwachte parallel tussen twee heldenfiguren: John Steele en Superman. Net als Superman, de eerste superheld, kwam John Steele uit Metropolis (Illinois). Deze tentoonstelling zet de papieren superheld tegenover het zeer reële lot van John Steele, de beroemde parachutist die in de nacht van 5 op 6 juni 1944 aan de klokkentoren van Sainte-Mère-Église bleef hangen. Vandaag de dag bewandelt parachutist John Steele de stripverhalen die lange tijd door de gekostumeerde helden werden bevolkt. Eén stad, twee helden: de ene denkbeeldig, de andere de geschiedenis ingegaan.
Van stripverhalen tot kaskrakers: het tijdperk van de superhelden
Een eeuw van ontwikkeling
De geschiedenis van de superhelden is er een van voortdurende verandering. Ze ontstonden aan het einde van de 19e eeuw in de krantenstripverhalen, braken in 1938 door met Superman en werden tijdens de Tweede Wereldoorlog ingezet als propagandamiddel.
Na 1945, eerst gecensureerd en daarna nieuw leven ingeblazen, ondergaan ze een transformatie: Marvel maakt zijn helden menselijker met Spider-Man (1962), een kwetsbare tiener die wordt gekweld door twijfel. Black Panther (1966) belichaamt de strijd voor burgerrechten. De strips worden donkerder, volwassener, en zijn in staat om Amerika zowel te bekritiseren als te verheerlijken.
De Hollywood-explosie
Dan komt de stormloop. Vanaf 2008 en Iron Man veroveren de superhelden de schermen over de hele wereld. Avengers: Endgame (2019) brengt 2,8 miljard dollar op. Het Marvel Cinematic Universe haalt meer dan 30 miljard dollar aan inkomsten binnen. Van de 50 meest winstgevende films in de geschiedenis zijn er bijna 20 superheldenfilms. Disney+, Amazon en Netflix investeren fortuinen in series met Hollywood-budgetten.
Superhelden zijn niet langer een genre: ze zijn de populaire cinema van de 21e eeuw. Wat in 1940 marginaal was – jonge immigranten die helden tekenden voor 10 cent – is uitgegroeid tot de machtigste cultuurindustrie ter wereld.
Helden voor onze tijd
Maar ze zijn veranderd. Iron Man is alcoholist, Batman gewelddadig, Captain America ontdekt dat zijn regering is geïnfiltreerd. De films stellen vragen bij macht, bewaking en morele verantwoordelijkheid. Series als The Boys tonen corrupte en gevaarlijke superhelden.
Van de propaganda uit de jaren 1940 tot wereldwijde kaskrakers: de superheld heeft een eeuw doorgemaakt. Oorspronkelijk bedacht om kranten te verkopen en later ingezet om soldaten te motiveren, heerst hij vandaag de dag over de massacultuur en blijft hij onze angsten, onze hoop en onze tegenstrijdigheden weerspiegelen.
De stripverhalen hebben de wereld veroverd.
